Alkoholowy Zespół Płodowy (FAS) to poważne zaburzenie, które rozwija się u dzieci narażonych na działanie alkoholu w życiu płodowym. Wpływa na zdrowie i funkcjonowanie dziecka na wielu poziomach – fizycznym, poznawczym, emocjonalnym i społecznym. Choć FAS jest w pełni możliwy do uniknięcia, wciąż wiele kobiet nie zdaje sobie sprawy, że nawet niewielka ilość alkoholu spożyta w ciąży może mieć tragiczne konsekwencje.
Objawy FAS – co powinno zaniepokoić?
Dzieci dotknięte FAS wyróżniają się specyficznymi cechami fizycznymi, które mogą być widoczne już od urodzenia. Najczęściej obserwowane objawy to:
- charakterystyczne rysy twarzy: małe oczy, wąska górna warga, spłaszczony nos,
- niska masa urodzeniowa i wolniejszy wzrost w porównaniu z rówieśnikami,
- problemy z koordynacją ruchową i równowagą,
- słabe napięcie mięśniowe.
To jednak tylko część obrazu FAS. Dzieci z tym zespołem mogą również cierpieć na wrodzone wady serca, nerek czy układu oddechowego. Jednak najbardziej wyniszczające dla nich są zaburzenia rozwoju mózgu, które przekładają się na codzienne funkcjonowanie.
Jak FAS wpływa na rozwój poznawczy i emocjonalny dziecka?
Jednym z najbardziej dramatycznych skutków FAS są trudności w nauce. Większość dzieci z FAS ma poważne problemy z przetwarzaniem informacji, co oznacza, że uczą się znacznie wolniej niż ich rówieśnicy. Często wykazują też problemy z pamięcią, koncentracją uwagi i logicznym myśleniem.
Co więcej, dzieci z FAS mają trudności z rozwiązywaniem problemów. W szkole często nie rozumieją poleceń nauczyciela, a próba samodzielnego wykonania zadania staje się dla nich niemal nieosiągalna. Te deficyty poznawcze prowadzą do frustracji, zarówno u dzieci, jak i ich rodziców. Zdarza się, że te dzieci, mimo wielokrotnych prób, nie potrafią zapamiętać prostych informacji, takich jak zasady gry, drobne instrukcje czy nawet imiona bliskich osób.
Niepełnosprawność intelektualna, która dotyka większość dzieci z FAS, sprawia, że ich codzienne życie pełne jest wyzwań. Nawet podstawowe zadania, takie jak planowanie dnia czy samodzielne ubieranie się, mogą okazać się dla nich zbyt trudne. W efekcie często wymagają stałej opieki i wsparcia.
Problemy emocjonalne i społeczne
Nie tylko intelektualne wyzwania dotykają dzieci z FAS. Bardzo często mają one trudności z regulowaniem emocji. Ich zachowanie bywa impulsywne i nieprzewidywalne. Zdarza się, że reagują wybuchami złości, krzykiem, a nawet agresją w sytuacjach, które dla innych dzieci byłyby neutralne. Problemy z kontrolowaniem emocji mogą prowadzić do trudności w nawiązywaniu relacji z rówieśnikami i rodziną.
Dzieci z FAS często zmagają się z niską samooceną. Świadomość swoich trudności poznawczych oraz niepowodzenia w szkole i w relacjach z innymi mogą powodować u nich poczucie odrzucenia i izolacji. W konsekwencji, dzieci te mogą unikać sytuacji społecznych, co jeszcze bardziej utrudnia im rozwój umiejętności interpersonalnych.
Jakie są przyczyny FAS?
FAS rozwija się, gdy matka spożywa alkohol w ciąży. Alkohol przedostaje się do płodu przez łożysko, a jego stężenie we krwi dziecka może być nawet wyższe niż u matki. Płód nie jest w stanie skutecznie usunąć alkoholu z organizmu, co prowadzi do uszkodzeń w rozwijających się narządach, w tym przede wszystkim w mózgu. Nawet niewielka ilość alkoholu może spowodować trwałe uszkodzenia.
Warto podkreślić, że FAS może wystąpić niezależnie od tego, w którym trymestrze ciąży matka spożyła alkohol. Każda jego ilość, niezależnie od momentu ciąży, niesie ze sobą ryzyko.
Jak wygląda życie dziecka z FAS?
Dzieci z FAS wymagają specjalistycznej opieki i wsparcia przez całe życie. Regularna terapia, wczesna interwencja edukacyjna oraz pomoc psychologiczna mogą pomóc im w radzeniu sobie z trudnościami, jednak nie są w stanie całkowicie zniwelować skutków uszkodzeń mózgu.
Wielu rodziców dzieci z FAS podkreśla, że opieka nad nimi to codzienna walka z wyzwaniami. Często konieczne są interwencje specjalistów – psychologów, terapeutów zajęciowych, neurologów i pedagogów. Dzieci te potrzebują struktury, przewidywalności i jasnych zasad, aby móc lepiej funkcjonować w codziennym życiu.
Dlaczego FAS można uniknąć?
Jedną z najważniejszych rzeczy, którą warto zrozumieć, jest to, że FAS można w pełni uniknąć. Wystarczy całkowicie zrezygnować z alkoholu na czas ciąży. Niezależnie od tego, jakie są okoliczności społeczne czy presje związane z okazjami towarzyskimi, zdrowie dziecka powinno być priorytetem. Dziecko nie ma wpływu na decyzje swojej matki, ale to właśnie jej decyzje mają ogromny wpływ na jego życie.
Co robić, gdy podejrzewasz FAS u swojego dziecka?
Jeśli u swojego dziecka zauważysz objawy, które mogą świadczyć o FAS, konieczna jest szybka konsultacja ze specjalistą. Pediatra, neurolog dziecięcy czy psycholog mogą przeprowadzić odpowiednie badania, które pomogą zdiagnozować zespół. Wczesna diagnoza i terapia mogą znacznie poprawić jakość życia dziecka.
Jednak opieka nad dzieckiem z FAS to nie tylko wsparcie medyczne. Dzieci te potrzebują dużo zrozumienia i akceptacji. Dla rodziców może to być niezwykle trudne, dlatego warto korzystać z grup wsparcia, które pozwolą lepiej radzić sobie z wyzwaniami, jakie niesie za sobą wychowywanie dziecka z FAS.
Podsumowanie
Alkoholowy Zespół Płodowy to zaburzenie, które można w pełni uniknąć, rezygnując z alkoholu w czasie ciąży. Dzieci dotknięte FAS mają trudności fizyczne, poznawcze i emocjonalne, które utrudniają im codzienne funkcjonowanie. W większości przypadków borykają się także z niepełnosprawnością intelektualną, która wymaga stałego wsparcia i opieki. Dlatego tak ważne jest, aby przyszłe matki zrozumiały, że każda ilość alkoholu w ciąży może mieć poważne konsekwencje dla ich dziecka.
Autor:
Milena Malinowska, psycholog
Redakcja Katarzyna Lisowska
