Etyczne i odpowiedzialne korzystanie z mediów społecznościowych: Jak uczyć dzieci zdrowych nawyków online?
W dobie cyfryzacji, media społecznościowe stały się nieodłącznym elementem życia codziennego. Korzystają z nich zarówno dorośli, jak i dzieci. Chociaż platformy takie jak Facebook, Instagram, TikTok czy YouTube oferują wiele korzyści, niosą także ze sobą pewne zagrożenia. Nie należy jednak demonizować mediów społecznościowych. Stanowią one również przestrzeń, która może służyć poszerzaniu wiedzy, rozwijaniu nowych zainteresowań oraz odkrywaniu wartościowych autorytetów. To także miejsce, gdzie można nawiązywać zdrowe relacje z osobami o podobnych pasjach i potrzebach. Media społecznościowe są areną, na której młodzi twórcy mogą budować swoją siłę i pozycję rynkową, osiągając sukcesy. Uczą też wypowiadania własnych opinii, kształtują poglądy i pozwalają dzieciom zrozumieć, co im się podoba, co akceptują, a co jest dla nich nie do przyjęcia.
Współczesne pokolenie wyrosło w czasach mediów społecznościowych, w wielu przypadkach przejmując nawyki od rodziców, którzy sami spędzali tam dużo czasu. W efekcie dla dzieci korzystanie z mediów społecznościowych stało się czymś zupełnie naturalnym. Wielu rodziców zakładało profile swoim dzieciom już od momentu ich narodzin, dzieląc się swoją codziennością. Oznacza to, że media społecznościowe od zawsze były częścią ich życia, a gest przesuwania palcem po ekranie smartfona czy tabletu stał się jednym z pierwszych, jakich dzieci się nauczyły.
Różnorodność portali dostępnych na rynku sprawia, że niemal każdy problem można rozwiązać przy ich pomocy. Media społecznościowe kreują autorytety, a influencerzy stają się dla wielu dzieci najważniejszymi postaciami w ich życiu, dostarczając im wiedzę o świecie. Problem pojawia się, gdy dziecko samodzielnie eksploruje media społecznościowe bez nadzoru opiekunów, którzy powinni pełnić rolę naturalnych przewodników. To właśnie zadaniem opiekuna jest nauczenie dziecka, jak korzystać z mediów społecznościowych w sposób, który umożliwi mu łatwą ocenę wartości poszczególnych treści. Wyobraźmy sobie sytuację, w której opiekun pozwala dziecku na samodzielne prowadzenie motocykla tylko dlatego, że potrafi go uruchomić. Jest to nieodpowiedzialne i niebezpieczne. Podobnie jest z mediami społecznościowymi – sama umiejętność korzystania z danej platformy nie oznacza, że dziecko rozumie, jak media społecznościowe mogą wpływać na jego rozwój, kreatywność i otwartość na nowe idee. Jednocześnie dziecko może nie być świadome zagrożeń, takich jak tworzenie fałszywego obrazu siebie, ograniczanie percepcji do biernego konsumowania treści bez umiejętności ich krytycznej oceny.
Oczywiście najlepiej byłoby, gdyby dzieci zaczęły swoją przygodę z mediami społecznościowymi jak najpóźniej, jednakże nauka poruszania się w tym świecie jest niezwykle ważna i powinna być wdrażana zanim dziecko samodzielnie będzie korzystało z dobrodziejstw Internetu.
Czego uczyć dzieci w odniesieniu do social mediów
Najważniejszym krokiem jest prowadzenie otwartych rozmów na temat mediów społecznościowych. Rodzice i opiekunowie powinni edukować dzieci na temat korzyści i zagrożeń związanych z korzystaniem z internetu. Ważne jest, aby dzieci zrozumiały, że wszystko, co publikują w sieci, może mieć trwałe konsekwencje. Korzystanie z mediów społecznościowych w sposób etyczny i odpowiedzialny może odgrywać znaczącą rolę w kształtowaniu charakteru i wartości dzieci. Poniżej kilka aspektów, które są istotne w tym procesie:
- Uczciwość – polega ona na autentycznym przedstawianiu siebie i swoich działań. Dzieci powinny być uczone, że nie należy publikować fałszywych informacji ani wprowadzać innych w błąd. Ważne jest, aby rozumiały, że to, co zamieszczają w internecie, ma wpływ na to, jak są postrzegane przez innych, a fałszywe informacje mogą prowadzić do poważnych konsekwencji.
- Szacunek – dzieci powinny być świadome, że za ekranem znajdują się prawdziwi ludzie, którzy zasługują na szacunek i godność. To obejmuje unikanie hejtu, cyberprzemocy i innych form nękania. Powinny być również uczone, że różnice w opiniach są naturalne i należy je szanować, zamiast atakować osoby o odmiennych poglądach.
- Odpowiedzialność za swoje działania w sieci – dzieci muszą zdawać sobie sprawę, że każda ich aktywność online, od publikowania postów po komentowanie treści innych, ma swoje konsekwencje. Powinny być uczone, że Internet nie jest anonimowy i każdy ich krok może być śledzony oraz mieć wpływ na ich przyszłość, np. w kontekście kariery zawodowej.
- Empatia i współczucie – dzieci powinny być zachęcane do zrozumienia uczuć innych ludzi i reagowania w sposób wspierający. Mogą to robić poprzez okazywanie wsparcia rówieśnikom, którzy doświadczają trudności, oraz poprzez promowanie pozytywnych i konstruktywnych treści.
- Krytyczne myślenie – umiejętność ta pozwala dzieciom na ocenę wiarygodności informacji i rozpoznawanie manipulacji. Dzieci powinny być uczone, jak analizować treści, które widzą w mediach społecznościowych, weryfikować źródła informacji i unikać dezinformacji. To pomoże im nie tylko w bezpiecznym korzystaniu z internetu, ale także w rozwijaniu zdrowego sceptycyzmu, który jest niezbędny w dorosłym życiu.
- Presja rówieśnicza – nauka radzenia sobie z tą presją jest istotna dla zdrowia psychicznego i emocjonalnego. Dzieci powinny być uczone, że nie muszą podążać za tłumem ani robić rzeczy, które są sprzeczne z ich wartościami, tylko po to, aby zyskać akceptację rówieśników.
- Samodyscyplina – obejmuje ona umiejętność zarządzania czasem spędzanym online. Dzieci powinny być świadome, że nadmierne korzystanie z tych platform może negatywnie wpływać na ich zdrowie psychiczne, sen oraz wyniki w nauce. Powinny być zachęcane do aktywności offline, takich jak sport, czytanie książek, czy spędzanie czasu z rodziną i przyjaciółmi.
- Autorefleksja i samorozwój – dzieci powinny być uczone, jak analizować swoje działania w mediach społecznościowych i wyciągać z nich wnioski. Samorozwój natomiast obejmuje dążenie do ciągłego doskonalenia siebie i swoich umiejętności, co jest możliwe dzięki odpowiedzialnemu korzystaniu z dostępnych zasobów edukacyjnych w internecie.
Niezwykle ważną kwestią jest również ochrona prywatności w mediach społecznościowych, zwłaszcza dla dzieci i młodzieży, którzy to niestety bardzo często nie zdają sobie sprawy z konsekwencji udostępniania swoich danych osobowych, co może prowadzić do poważnych zagrożeń, jak kradzież tożsamości, cyberprzemoc czy stalking. Rodzice i opiekunowie powinni edukować dzieci na temat znaczenia prywatności online. Dzieci powinny rozumieć, jakie informacje są bezpieczne do udostępniania, a jakie powinny pozostać prywatne. Ważne jest, aby wiedziały, że udostępnianie informacji takich jak adres zamieszkania, numer telefonu, czy szczegóły dotyczące szkoły może być niebezpieczne.
Dzieci powinny być również uczone, jak korzystać z ustawień prywatności na różnych platformach społecznościowych. Rodzice mogą wspólnie z dziećmi przejść przez ustawienia prywatności na ich kontach, wyjaśniając, jakie opcje są dostępne i dlaczego ważne jest ich właściwe skonfigurowanie. Warto również podkreślić znaczenie silnych, unikalnych haseł i regularnego ich zmieniania.
Ochrona prywatności to nie tylko odpowiednie ustawienia konta, ale także świadomość, jak bezpiecznie korzystać z mediów społecznościowych na co dzień. Dzieci powinny być uczone, jak rozpoznawać potencjalnie niebezpieczne sytuacje i jak na nie reagować. Należy im wyjaśnić, że nie wolno udostępniać prywatnych zdjęć ani filmów, które mogą być użyte przeciwko nim. Dzieci powinny być także świadome, że nie wszystkie osoby w internecie mają dobre intencje. Ważne jest, aby nie akceptować zaproszeń od nieznajomych osób i nie angażować się w rozmowy z nieznanymi użytkownikami, którzy mogą mieć złe zamiary.
Niezwykle istotna jest częsta komunikacja między dziećmi a rodzicami. Dzieci powinny czuć, że mogą otwarcie mówić o swoich doświadczeniach online, bez obawy przed karą czy krytyką. Rodzice powinni być gotowi do wysłuchania i udzielania wsparcia w przypadku napotkania problemów.
Jako dorośli powinniśmy pamiętać, że dzieci uczą się poprzez naśladowanie. Rodzice powinni być więc wzorem do naśladowania, pokazując, jak korzystać z mediów społecznościowych w sposób odpowiedzialny. Oznacza to m.in. unikanie publikowania nieodpowiednich treści, szanowanie prywatności innych osób oraz zachowywanie umiaru w korzystaniu z mediów. Warto wspólnie z dziećmi ustalić zasady dotyczące korzystania z mediów społecznościowych. Może to obejmować limit czasu spędzanego online, określenie, jakie treści są dozwolone do publikacji, a także omówienie, jak reagować na nieodpowiednie treści i sytuacje w sieci.
Narzędzia kontroli rodzicielskiej mogą być pomocne w monitorowaniu aktywności dzieci w internecie. Rodzice mogą korzystać z tych narzędzi, by ograniczyć dostęp do nieodpowiednich treści, śledzić czas spędzany online oraz monitorować aktywność w mediach społecznościowych. Ważne jest jednak, żeby korzystanie z tych narzędzi odbywało się z pełną świadomością dzieci, aby nie naruszać ich zaufania.
Przykłady popularnych narzędzi kontroli rodzicielskiej to:
- Qustodio – umożliwia monitorowanie aktywności online, blokowanie nieodpowiednich treści oraz zarządzanie czasem spędzanym na urządzeniach.
- Norton Family – oferuje funkcje takie jak monitorowanie przeglądania internetu, blokowanie nieodpowiednich stron i śledzenie lokalizacji dziecka.
- Google Family Link – pozwala rodzicom zarządzać aplikacjami, kontrolować czas spędzany przed ekranem i monitorować aktywność dziecka na urządzeniach z systemem Android.
Podsumowanie
Etyczne i odpowiedzialne korzystanie z mediów społecznościowych to istotny aspekt współczesnego życia cyfrowego. Rodzice, nauczyciele i opiekunowie odgrywają ważną rolę w kształtowaniu zdrowych nawyków online u dzieci. Edukacja dzieci na temat mediów społecznościowych nie kończy się na podstawach technicznych – to także budowanie umiejętności interpersonalnych, które są niezbędne do radzenia sobie z wyzwaniami cyfrowego świata. Dzięki odpowiedniej edukacji i wsparciu ze strony rodziców, dzieci mogą bezpiecznie i pełni świadomie korzystać z dobrodziejstw internetu, rozwijając jednocześnie zdolności krytycznego myślenia i empatii.
Autor:
Milena Malinowska, psycholog
Redakcja Katarzyna Lisowska
