Kompetencje emocjonalne odgrywają kluczową rolę w życiu każdego człowieka, a ich rozwój rozpoczyna się już we wczesnym dzieciństwie. Zdolność do rozpoznawania, rozumienia i zarządzania własnymi emocjami oraz empatia wobec innych są fundamentalnymi umiejętnościami, które pomagają dziecku radzić sobie w relacjach z innymi i w różnych sytuacjach życiowych. Zabawy stanowią doskonałą platformę do nauki i rozwijania tych kluczowych kompetencji emocjonalnych u dzieci.
„Kalendarz emocji”
Zabawa „Kalendarz emocji” to interaktywna i kreatywna metoda, która pomaga dzieciom rozwijać świadomość swoich emocji i uczyć się zarządzania nimi. Idea tej zabawy polega na codziennym śledzeniu i rejestrowaniu swoich uczuć za pomocą prostego kalendarza lub dzienniczka emocji.
Aby zacząć zabawę, każde dziecko otrzymuje swój własny kalendarz lub specjalnie przygotowany dzienniczek emocji. Kalendarz może być podzielony na miesiące lub tygodnie, a każdy dzień ma przypisaną przestrzeń na zapisanie swoich emocji.
Codziennie dzieci zapisują swoje aktualne emocje, używając prostych symboli, kolorów lub opisów. Na przykład, mogą używać emotikonów, kolorowych kropek lub słów, aby określić, czy czują się szczęśliwe, smutne, zaniepokojone, podekscytowane, czy też mają inne emocje, które aktualnie przeżywają.
Po zapisaniu swoich emocji, dzieci mogą dodatkowo opisywać, co wywołało te uczucia oraz jakie były ich reakcje na nie. Mogą również zastanawiać się nad tym, co mogą zrobić, aby zarządzać swoimi emocjami w przyszłości, gdy podobna sytuacja się powtórzy.
Zabawa „Kalendarz emocji” nie tylko pomaga dzieciom rozpoznawać i nazywać swoje emocje, ale także zachęca do refleksji nad nimi i uczy skutecznych strategii radzenia sobie ze stresem i trudnościami emocjonalnymi. Ponadto, regularne prowadzenie kalendarza emocji może pomóc dzieciom zrozumieć swoje wzorce emocjonalne i śledzić postępy w rozwijaniu kompetencji emocjonalnych.
„Wyspa spokoju”
Zabawa „Wyspa spokoju” to interaktywna gra, która pomaga dzieciom rozwijać umiejętność radzenia sobie ze stresem i emocjami, a także uczy technik relaksacyjnych i samoopieki.
Aby rozpocząć zabawę „Wyspa spokoju”, dzieci i opiekunowie tworzą razem wyobrażoną „Wyspę spokoju” – miejsce, które jest bezpieczne, spokojne i pełne pozytywnej energii. Może to być przestrzeń wyznaczona w pokoju, na przykład specjalny kącik z poduszkami i kołdrami, albo też wyobrażona wyspa na przykład na dywanie w pokoju. Następnie dzieci uczą się różnych technik relaksacyjnych i strategii radzenia sobie ze stresem, które mogą wykorzystać na „Wyspie spokoju”. Mogą to być techniki oddechowe, takie jak głębokie oddychanie, techniki wizualizacji, np. wyobrażanie sobie ulubionego miejsca, czy też proste ćwiczenia relaksacyjne, jak rozciąganie mięśni lub masaż.
Podczas zabawy, kiedy dziecko czuje się zestresowane, zaniepokojone lub przytłoczone emocjami, może udać się na „Wyspę spokoju”, aby zastosować wybrane techniki relaksacyjne i odzyskać równowagę emocjonalną. Opiekunowie mogą również zachęcać dzieci do korzystania z „Wyspy spokoju”, gdy zauważą, że są one przytłoczone lub potrzebują chwili na odpoczynek.
Zabawa „Wyspa spokoju” nie tylko pomaga dzieciom nauczyć się skutecznych strategii radzenia sobie ze stresem, ale także uczy je świadomości własnych emocji i potrzeb oraz buduje poczucie bezpieczeństwa i wsparcia. Jest to świetna okazja do budowania więzi między opiekunami a dziećmi poprzez wspólne praktykowanie technik relaksacyjnych i dzielenie się pozytywnymi doświadczeniami.
„Lustrzane uczucia”
Zabawa „Lustrzane uczucia” to interaktywna gra, która pomaga dzieciom rozwijać empatię i zrozumienie emocji innych osób poprzez naśladowanie i identyfikowanie uczuć.
Aby rozpocząć zabawę „Lustrzane uczucia”, dzieci dzielą się na pary (może to również być rodzic i dziecko) i stają naprzeciwko siebie. Każdej parze przypisuje się rolę „lustra” i „obrazu”. Jedno dziecko będzie odgrywać rolę osoby, która wyraża emocje (obraz), a drugie będzie odgrywać rolę osoby, która odbiera i naśladuje te emocje (lustro). Kolejno osoba odgrywająca rolę „obrazu” wybiera i demonstruje pewne emocje, na przykład radość, smutek, złość, strach, czy zaskoczenie, poprzez wyraz twarzy, gesty ciała i ton głosu. Osoba odgrywająca rolę „lustra” musi uważnie obserwować i naśladować te emocje, starając się jak najwierniej odzwierciedlić je w swoim zachowaniu.
Podczas zabawy dzieci mogą również mieć okazję do rozmowy na temat emocji, które obserwują i odgrywają. Mogą dzielić się swoimi spostrzeżeniami na temat tego, jakie uczucia widzą u swojego partnera i jak się wtedy czują. Dzięki temu zabawa staje się nie tylko sposobem na ćwiczenie empatii, ale także budowaniem komunikacji i zrozumienia między dziećmi.
Oto kilka innych zabaw, które również mogą pomóc w rozwijaniu kompetencji emocjonalnych u dzieci:
- „Złap swoje emocje”: W tej zabawie dzieci rzucają specjalnymi kostkami lub rękawiczkami, na których są narysowane różne emocje. Gdy kostka ląduje, dziecko opowiada o sytuacji, która wywołałaby taką emocję u niego lub innej osoby.
- „Teatr Emocji”: Dzieci odgrywają krótkie scenki, w których wyrażają różne emocje, takie jak radość, smutek, złość, czy strach. Mogą korzystać z rekwizytów, muzyki i kostiumów, aby lepiej oddać daną emocję.
- „Buddyjski oddech”: Ta technika skupia się na oddechu i relaksacji. Dzieci leżą na plecach, kładąc książkę na brzuchu. Podczas wdechu starają się podnosić książkę, a podczas wydechu opuszczać. Ta zabawa pomaga dzieciom skupić się na oddechu i uspokoić się w trudnych sytuacjach.
- „Mapa emocji”: Dzieci tworzą własne mapy emocji, na których oznaczają różne sytuacje i uczucia, które wywołują u nich różne emocje. Mogą też dodawać strategie radzenia sobie z danymi emocjami, co pomaga w budowaniu świadomości i umiejętności zarządzania emocjami.
- „Zestaw narzędzi do radzenia sobie ze stresem”: Dzieci tworzą zestawy narzędzi, które pomogą im radzić sobie ze stresem i trudnymi emocjami. Mogą to być obrazki, karty ze strategiami radzenia sobie, ulubione zabawki lub kolorowanki. Dzięki temu mają gotowy sposób na złagodzenie napięcia w trudnych momentach.
- „Wyzwanie współczucia”: Dzieci otrzymują zadanie polegające na odgadnięciu, co może sprawić radość lub smutek innej osobie. Mogą to być proste akcje, jak uśmiechnięcie się do kogoś lub podanie komuś pomocy. To ćwiczenie pomaga dzieciom zrozumieć, jakie działania mogą wpływać na emocje innych osób i rozwijać ich empatię.
Każda z powyższych zabaw może być stosowana zarówno w domu, jak i w szkole czy przedszkolu, jako skuteczne narzędzie wspierające rozwój emocjonalny i społeczny u dzieci. Warto podkreślić, że zabawy rozwijające kompetencje emocjonalne nie tylko pomagają dzieciom w teraźniejszości, ale także stanowią fundament dla ich zdrowego rozwoju emocjonalnego i społecznego w przyszłości. Dlatego też warto włączać takie zabawy do codziennych aktywności dziecięcych. Poprzez integrowanie zabaw rozwijających kompetencje emocjonalne w życie dziecięce, możemy wspierać ich zdrowy rozwój oraz przygotować je do radzenia sobie z różnorodnymi wyzwaniami emocjonalnymi w życiu.
Bibliografia:
- Florek M., Jażdżewska A., Piekarska K. (2021). Edukacja emocjonalna jako wyzwanie dla współczesnej szkoły i nauczycieli klas 1-3 szkoły podstawowej. Zeszyty Naukowe Zbliżenia Cywilizacyjne 2021/17/4
- Jankowska A. (2010). Czego dzieci mogą się nauczyć od zwierząt?. Wydawnictwo Dragon
Autor:
Milena Malinowska, psycholog
Redakcja Katarzyna Lisowska
