W obecnych czasach umiejętności szybkiego zapamiętywania i uczenia się są przez ludzi niezwykle pożądane. Ponadto elementy takie jak koncentracja, wyobraźnia, kreatywność czy też szybkie i nieszablonowe myślenie często odgrywają istotną rolę w naszym życiu. Są czynnikami, które decydują o poziomie i jakości naszej aktywności – czy to w szkole w trakcie edukacji, czy też w pracy. Wysoka sprawność umysłowa jest więc potrzebna w każdym wieku. Na szczęście nigdy nie jest za późno, by o nią zadbać.
Jak dowodzą odkrycia w dziedzinie neuropatyczności mózgu, jego trening jest świetną formą aktywności dla osób w każdym wieku. Potrafi on bowiem zapoczątkować pozytywne zmiany w ludzkim umyśle u każdego, kto regularnie ćwiczy. To właśnie ta regularność treningu i jego zróżnicowanie angażuje mózg do pracy, przez co ten wytwarza nowe połączenia między neuronami. Wpływa to pozytywnie na jego sprawność.
W tym artykule zostaną przedstawione metody, a także przykłady ćwiczeń umysłowych. Osoby dorosłe z powodzeniem będą mogły wykorzystywać je do wspólnej zabawy z dzieckiem. Oczywiście, dbając przy tym o obustronny rozwój mózgu.
Jak często trenować mózg z dzieckiem
Zanim przejdziemy do ćwiczeń należy zająć się jeszcze kwestią intensywności i regularności treningu. Jak w każdej dziedzinie nauki czy też sportu, także w rozwoju umysłowym niezwykle istotna jest regularność wykonywania ćwiczeń. Dla przykładu, o wiele bardziej efektywne będzie trenowanie mózgu 3 razy w tygodniu po 10 minut niż wykonanie jednego treningu w tygodniu trwającego 30 minut.
Dobrym pomysłem byłoby zaplanowanie z dzieckiem „sesji treningowych dla mózgu” w określone dni, jeśli oczywiście spodoba mu się ta aktywność po pierwszych ćwiczeniach. Jestem jednak niemal pewien, że różnorodność zaprezentowanych tu ćwiczeń sprawi, że każdy znajdzie przynajmniej kilka odpowiadających mu zadań czy też zabaw.
Ponadto część z przedstawionych tutaj propozycji sprawdzą się również w tak zwanych niespodziewanych warunkach, czyli na przykład podczas kolejki w sklepie, u lekarza czy też innej formie oczekiwania. Dane ćwiczenia nie będą wymagały żadnego wcześniejszego przygotowania, co czyni z nich doskonały sposób na nagłą nudę.
Znając już podstawowe zasady, czas przejść do praktycznych gier i zabaw.
Ćwiczenia wspierające pracę mózgu:
- Wymienianie się skojarzeniami
Zabawa ta sprawdzi się zarówno w parze, jak i większej liczbie osób. Jej zadaniem jest wyćwiczenie kreatywności, wyobraźni, a także szybkości myślenia.
Zasady: Zaczynająca osoba wymienia jeden przedmiot, osobę lub miejsce. Zadaniem drugiej jest powiedzenie jednego przedmiotu, osoby lub miejsca, które kojarzy jej się ze słowem wypowiedzianym przez poprzednią osobę.
Przykład:
1 osoba: wypowiada słowo biblioteka
2 osoba: podaję skojarzenie książka
1 osoba: wymienia słowo łóżko (ponieważ na przykład lubi w nim czytać – tu nie ma błędnych odpowiedzi. Każdy może mieć inne skojarzenia z danym słowem)
2 osoba: mówi poduszka
1 osoba: wymienia piknik (bo często zabierała ze sobą poduszkę na piknik)
2 osoba: wymienia jezioro (jest to popularne miejsce na piknik)
Itd.
Zabawę można zakończyć w dowolnym momencie lub bądź ustalić przeznaczony na nią czas. Dodatkowym elementem może być wprowadzenie zasady, że wymieniane słowa nie mogą się powtarzać (zwiększa to koncentrację i aktywizuje pamięć). Gdy ktoś powtórzy wymienione już wcześniej słowo zabawa się kończy. Oczywiście można ją zacząć od początku.
Podawanych skojarzeń nie trzeba wyjaśniać. Można jednak wprowadzić ten element, ćwicząc dodatkowo umiejętność argumentacji.
- Wspólna opowieść
W tym ćwiczeniu dokładamy trening umiejętności współpracy. Wykonujemy je w parach. Najlepiej gdyby było ich kilka lub gdy jest jedna para – aby był ktoś jeszcze jako widownia.
Zasady: Pierwsza osoba wypowiada dowolne słowo, a druga dodaje kolejne, tworząc w ten sposób zdania. Temat wypowiedzi może być dowolny albo wybrany wcześniej. Opowieść musi być spójna, aczkolwiek mogą, a nawet powinny występować w niej liczne zwroty akcji.
Przykład:
1 osoba: to
2 osoba: był
1 osoba: wspaniały
2 osoba: dzień
1 osoba: w
2 osoba: muzeum
1 osoba: kosmosu.
2 osoba: Maciek
1 osoba: i
2 osoba: drugi
1 osoba: Maciek
2 osoba: pojechali
1 osoba: tam
2 osoba: na
1 osoba: deskorolkach.
2 osoba: Za
1 osoba: nimi
2 osoba: biegł
1 osoba: farmer
2 osoba: i
1 osoba: cyrkowiec
2 osoba: i
1 osoba: ich
2 osoba: słoń.
Itd.
W trakcie opowiadania warto szukać kreatywnych i śmiesznych rozwiązań. Ważna jest też umiejętność improwizacji i dostosowania się do słów drugiej osoby.
- Rysowanie „bazgrołów”
Do tego ćwiczenia będzie potrzebna kartka i ołówek, długopis lub kredka. Dzięki niemu ćwiczymy głównie kreatywność, lecz także umiejętności rysunkowe. Te jednak nie są tak istotne jak sam pomysł.
Zasady: Jedna osoba rysuje na kartce jakieś „bazgroły” – dowolny kształt. Może to zrobić z zamkniętymi oczami. Druga powstały w ten sposób kształt musi przerobić na coś, co ma sens, przypomina jakiś przedmiot lub miejsce czy osobę, a na koniec nazwać rysunek i go podpisać. Później osoby zamieniają się rolami.
- Zabawa w wielką walizkę lub koszyk zakupowy
To ćwiczenie bazuje głównie na pamięci i kreatywności.
Uczestnicy wyobrażają sobie, że są w ogromnym sklepie, w którym dostępne jest absolutnie wszystko, a oni wybierają, co chcą mieć w koszyku. Robią to oczywiście na przemiennie, przy czym za każdym razem muszą powtarzać całą sekwencję.
Oto przykład:
1 osoba mówi: Do koszyka biorę: lampkę nocną (wybrany dowolnie przez nią przedmiot)
2 osoba mówi: Do koszyka biorę: lampkę nocną oraz skakankę (dodany przez nią przedmiot)
1 osoba mówi: Do koszyka biorę: lampkę nocną, skakankę i książkę
2 osoba mówi: Do koszyka biorę: lampkę nocną, skakankę, książkę i słuchawki
Nie ma żadnych ograniczeń w dobieraniu przedmiotów. Co więcej, im bardziej nietypowe one będą, tym gra będzie ciekawsza.
Dodatkowym urozmaiceniem, choć nie mającym wpływu na przebieg gry jest zastąpienie koszyka sklepowego walizką, do której pakujemy się przed podróżą.
Jeśli jest taka możliwość to warto poprosić dodatkową osobę jako „sędziego”, który zapisywałby wszystkie przedmioty, by w razie czego sprawdzić pomyłkę.
Gdy jeden z graczy się pomyli w wymienianiu przedmiotów można zacząć od początku lub zakończyć grę.
- Wspólne rysowanie
Ćwiczenie do wykonania w parze. Jest ono typowym pomysłem z „neurobiku”. Stanowi wyrwanie z rutyny dla naszego mózgu, jednocześnie ćwicząc wyobraźnię i umiejętność współpracy.
Zasady: Na początku ustalamy, która osobą będzie rysować, a która podpowiadać, czy też prowadzić rysującego. Ten bowiem będzie miał zasłonięte oczy. Można do tego celu użyć opaski, szalika, zasłonić je drugą ręką lub po prostu zamknąć. Cała zabawa w tym ćwiczeniu, będąca jednocześnie utrudnieniem dla prowadzącego, polega na tym, że osoba rysująca pierwszą linię rysuje sama, następną według instrukcji prowadzącego, potem znowu sama i tak na zmianę. Zadaniem osoby prowadzącej jest doprowadzenie do tego, by rysunek miał sens (nie musi być piękny, ważne, aby obie osoby widziały w nim to, czym ma być). W trakcie zadania można rozmawiać i dogadywać planowany kształt rysunku. Z tym, że osoba rysująca cały czas musi mieć zamknięte oczy aż do zakończenia rysowania, gdy wspólny obraz będzie gotowy.
- Rysowanie oburącz
W tym zadaniu trenujemy obie półkule mózgu, co jest niezwykle ważne w jego codziennej pracy.
Zasady: Osoby biorące udział wymieniają się rolami kilkukrotnie. Na początku jedna osoba rysuje na kartce obok siebie dwa identyczne kształty (np. koła, kwadraty lub trójkąty). Ważne, by zostawić nieco odstępu między figurami i następnie narysować oddzielającą je pionową kreskę. Druga osoba ma za zadanie rysować po kształtach obiema rękoma na raz, trzymając w każdej z nich kredkę lub mazak. Lewą ręką obrysowuje kształt po lewej, a prawą po prawej stronie od linii.
- Tworzenie słów ze słowa
W tym zadaniu pobudzimy kreatywność. Można także włączyć element presji czasu, to znaczy ustalić sobie określony czas na wykonanie, np. 5 minut. Warto poprosić tutaj dodatkową osobę, żeby wybrała jakieś długie słowo. Następnie uczestnicy na kartkach wypisują słowo główne, a pod nim słowa, które powstały z liter w słowie głównym. Ważne jest to, że literę można wykorzystać tylko tle razy, ile pojawiła się ona w słowie głównym. To znaczy, jeśli literka A występuje 2 razy, to można użyć jej w ułożonym słowie 2 razy. Litery mogą jednak się powtarzać w różnych słowach, czyli jeśli jedna litera została użyta w jednym stworzonym słowie, to może zostać również użyta w następnym.
Przykład:
Słowo główne:
KOKARDA
Słowa utworzone:
RADA, KOK, KARA, RAK, DAR, DRAKA, ROK, KROK, KORA, KADRA
Do zabawy na początku można też użyć zaproponowanych przeze mnie słów głównych. A są to:
– KULTURALNY
– POMARAŃCZA
– NIEPROPORCJONALNY
– WYOBRAŻENIOWY
– DROBNOSTKA
Mam nadzieję, że zaproponowane przez mnie ćwiczenia będą inspiracją do wspólnej zabawy, a jednocześnie treningu mózgu z dzieckiem, oraz że stanowić będą miłe urozmaicenie i wprowadzą nieco nowości w trakcie wspólnie spędzanego czasu.
Autor
Patryk Urbański, student pedagogiki, wolontariusz Stowarzyszenia
Redakcja Katarzyna Lisowska
