Kształtowanie u dziecka pewności siebie

Pewność siebie to stan psychiczny, który charakteryzuje się komfortem w relacji z samym sobą, przekonaniem o własnej wartości i umiejętnościach, akceptacją siebie oraz wiarą we własne możliwości. Jest to postawa ułatwiająca życie, jednocześnie pełniąca rolę lustra, które odzwierciedla nasze stosunki z samymi sobą.

Co istotne, pewność siebie nie jest cechą wrodzoną, ale umiejętnością, którą rozwijamy w procesie wychowania. Wpływ na nią mają doświadczenia związane z rodzicami, szkołą i relacjami społecznymi. Jeśli rodzice sami są niepewni siebie i mają niskie poczucie własnej wartości, istnieje duże prawdopodobieństwo, że przekażą te cechy również swojemu dziecku. Mogą oni zaszczepić w nim lęk przed światem, obniżoną samoocenę czy brak motywacji do działania, co dalej wpłynie na jego pewność siebie.

Pewność siebie kształtuje się na podstawie opinii, jakie otrzymujemy od innych ludzi na temat naszej osoby. Każda z nich oparta jest na subiektywnych przekonaniach, doświadczeniach i sposobie postrzegania świata przez daną osobę. Jeśli ktoś ma przekonanie, że dziecko powinno być spokojne i ciche, każde zachowanie odstające od tego będzie uznane za „niegrzeczne”. Podobnie, jeśli ktoś stale porównuje się z innymi i ma niskie poczucie własnej wartości, będzie również porównywał swoje dziecko z innymi, często oceniając je jako mniej wartościowe, szczególnie w porównaniu z dziećmi, które uważa za „lepsze”. Taki rodzic nie dostrzeże unikalnych talentów w swoim dziecku, lecz będzie postrzegać je jako niezdolne. Dlatego tak ważne jest, abyśmy mieli świadomość, jakie podstawy pomagają wspierać ten proces u dziecka. Stabilny system potrzebuje solidnych fundamentów, żeby zachować równowagę.

Chcąc, by dziecko zbudowało w sobie wysoki poziom pewności siebie rodzice powinni unikać takich sytuacji jak:

− porównywania dziecka do innych osób;

− dokuczania, wyśmiewania czy stosowania żartów obrażających godność dziecka;

− mówienia dziecku, że się do niczego nie nadaje;

− brak wiary w możliwości dziecka;

− częste karcenie i ostra krytyka dziecka;

− wyręczanie, nadopiekuńczość;

− nie zauważanie pozytywów czy sukcesów dziecka, skupianie się na negatywach – podkreślanie porażki, niedociągnięć, trudności;

− częste mówienie do dziecka stwierdzeń typu: „Powinieneś umieć”, „Trzeba było” lub „Nie rób tego”, „Nie wolno.”

− nieadekwatne oczekiwania względem dziecka co do jego możliwości psychofizycznych;

− manipulowanie dzieckiem.

 

Jak wspierać budowanie pewności siebie dziecka

 

Oto kilka wskazówek dla rodziców dotyczących budowania pewności siebie u dzieci:

  • Akceptowanie dziecka bezwarunkowo z uwzględnieniem jego zalet i wad.
  • Szacunek wobec dziecka. Zapewnienie mu poczucia bezpieczeństwa i szczęścia, swobody w wyrażaniu myśli, pragnień i potrzeb.
  • Wyrażanie uznania i docenienie wartości, jakie reprezentuje dziecko. Ważne jest, aby to docenienie było konkretne i skupiało się na konkretnych cechach, co pozwoli zakorzenić pozytywne przekonania w świadomości dziecka.
  • Dawanie dziecku możliwość podejmowania samodzielnych decyzji. Kiedy ma możliwość wyboru poczucie kompetencji i docenienia rośnie.
  • Zachęcanie do współpracy. Dzięki temu dziecko czuje się częścią wspólnoty rodzinnej, odczuwa swoją wartość oraz istotną rolę w życiu rodziny.
  • Rozpoznawanie i rozwijanie silnych stron. Ujawnianie talentów dziecka, wspieranie jego pasji i respektowanie bieżących preferencji pomagają w osiąganiu zarówno drobnych, jak i znaczących sukcesów, które stanowią powód do dumy i stanowią fundamenty poczucia własnej wartości.
  • Wyrażanie dumy z postępów dziecka. Rodzice powinni regularnie manifestować swoje zadowolenie z osiągnięć dziecka. Szczere pochwały, skoncentrowane na konkretnych aspektach, wyrażone w odpowiedni sposób, sprawiają, że dziecko zaczyna postrzegać siebie w bardziej pozytywnym świetle. Pochwały powinny obejmować nie tylko rezultaty, lecz także wysiłek, jaki wkłada dziecko w swoje działania.
  • Dawanie szansy na popełnianie błędów. Chęć ochrony dziecka przed porażką czy błędem jest naturalną tendencją rodziców. Jednak podejmowanie decyzji często wiąże się z ryzykiem popełnienia błędów. To, co istotne, to rozumienie, że popełnienie błędów jest integralną częścią procesu nauki podejmowania trafnych decyzji. Rodzice, którzy starają się za wszelką cenę uchronić dziecko przed błędami, często pozbawiają je możliwości wyciągania cennych nauk z tych doświadczeń. Dziecko musi mieć szansę na własne doświadczenia życiowe, nawet jeśli rodzic wie z góry, że pewna decyzja może nie być korzystna. W takich sytuacjach ważne jest, by rodzic był obok dziecka, oferując wsparcie, ale unikając atakowania i krytyki, która może obniżyć poczucie wartości. Zamiast tego, warto skupić się na wspieraniu dziecka w procesie uczenia się z popełnianych błędów. Nie ma potrzeby używania fraz typu „a nie mówiłam”, ponieważ każdy z nas jest podatny na popełnienie błędu. Pozwólmy dzieciom odczuć, że popełnienie błędów to część nauki i rozwoju, a nie powód do wstydu czy poczucia winy.
  • Dopuszczanie dziecka do codziennych czynności. Powierzanie dziecku zadań pomoże mu zrozumieć, że rodzic wierzy w jego możliwości i umiejętności. Jednak ważne jest, żeby nie krytykować ani nie wyśmiewać jogo wysiłków, jeśli zadanie nie zostanie wykonane idealnie. Taka reakcja może zniechęcić dziecko do dalszego angażowania się w pomoc. Należy również pamiętać, że powierzone zadania powinny być odpowiednie dla wieku i umiejętności dziecka. W przypadku potrzeby, zawsze należy zaoferować pomoc.
  • Dotrzymywanie obietnic. Trzymanie się danego słowa jest kluczowe, ponieważ stanowi to dobry przykład dla dziecka. Jeśli obietnica nie może być spełniona z powodu nieprzewidzianych okoliczności, ważne jest wyjaśnienie dziecku przyczyny. Wypełnianie obietnic pokazuje, że słowo dziecka ma znaczenie, uczy odpowiedzialności, partnerstwa, co wzmaga jego poczucie własnej wartości.
  • Pokazywanie dziecku, jak jest ważne. Dziecko potrzebuje czuć się jako pełnowartościowy członek rodziny, mający swoje prawa, obowiązki i przywileje, bez względu na wiek. Kontakt fizyczny odgrywa tu również znaczącą rolę. Nawet jeśli nie zawsze udaje się wyrazić uczucia słowami, gesty takie jak przytulenie, pogłaskanie czy pocałunek są niezwykle ważne. Tworzą one niewidzialną więź między rodzicem a dzieckiem, przekazując jasny komunikat: „Jesteś dla mnie ważny”.
  • Cierpliwość. Małe dziecko wykonuje wszelkie czynności dłużej niż dorośli, np. ubranie czy zdjęcie butów. Wiele rodziców traci cierpliwość w takich sytuacjach i zamiast czekać, sami wykonują zadanie. Chociaż może to przyspieszyć pewne czynności, skutkiem jest brak rozwijania samodzielności u dziecka, które jedynie obserwuje zamiast działać. To nauka lenistwa, nie samodzielności. Dlatego warto choćby policzyć do dziesięciu, pomyśleć o czymś przyjemnym i pozwolić dziecku samemu wykonać zadanie. Cierpliwość przynosi korzyści, gdyż sukces, nawet ten najmniejszy, wzmacnia poczucie wartości.
  • Otwarta rozmowa na temat emocji. Dziecko, które potrafi nazywać i adekwatnie wyrażać swoje emocje, może skuteczniej nimi zarządzać. Wzrost inteligencji emocjonalnej przekłada się na lepsze relacje zarówno z rówieśnikami, jak i dorosłymi, a także wzmacnia poczucie własnej wartości.
  • Troska o własne poczucie wartości. Rodzice stanowią pierwszych i najważniejszych nauczycieli w życiu dziecka. Jeśli rodzice posiadają właściwe poczucie własnej wartości, charakteryzują się integralnością, uczciwością, odpowiedzialnością, współczuciem, miłością i wiarą w siebie, dziecko codziennie ma wzór do naśladowania.

 

Podsumowanie:

Budowanie pewności siebie u dzieci jest procesem kompleksowym, który wymaga uwagi, zrozumienia oraz odpowiednich działań ze strony rodziców i opiekunów. Pewność siebie nie jest cechą wrodzoną, lecz umiejętnością, którą kształtujemy poprzez doświadczenia, relacje i wsparcie ze strony otoczenia. Bardzo ważnym elementem w budowaniu pewności siebie u dziecka jest akceptacja bezwarunkowa, wyrażanie szacunku i docenienia, jak również dawanie możliwości podejmowania samodzielnych decyzji. Ważne jest również rozwijanie i wspieranie mocnych stron oraz umiejętności dziecka, a także nauka radzenia sobie z emocjami i rozmowa na ich temat.

Unikanie sytuacji destrukcyjnych, takich jak porównywanie z innymi, krytyka czy nadopiekuńczość, jest ważna dla zachowania integralności i poczucia wartości u dziecka.

Wspieranie budowania pewności siebie u dzieci to proces, który wymaga cierpliwości, zaangażowania i empatii, ale również może przynieść ogromne korzyści, prowadząc do rozwoju silnych, pewnych siebie jednostek, gotowych na wyzwania życia.

 

 

Bibliografia:

 

Autor:

Milena Malinowska, psycholog

Redakcja Katarzyna Lisowska