Okres dorastania jest bardzo burzliwym etapem w rozwoju człowieka. Wiąże się z szeregiem zmian biologicznych, psychologicznych. Zmieniające się ciało uwidaczniające coraz więcej cech płciowych oraz przyrost tkanki tłuszczowej mogą być źródłem napięć nastolatka. Ponadto w tym czasie młody człowiek wkracza w nowe role społeczne przybliżające go coraz bardziej do dorosłości. Wówczas nastolatek szczególnie jest wrażliwy na komentarze płynące ze strony otoczenia. Dorastanie jest to również okres, z którym wiąże się z wysokie ryzyko występowania zaburzeń odżywiania.
Zaburzenia odżywiania są to nieprawidłowe zachowania żywieniowe prowadzące do upośledzenia dobrostanu w obszarach zdrowia psychicznego, fizycznego oraz społecznego. Do głównych elementów zaburzeń odżywiania należą patologiczne skupianie uwagi wokół jedzenia lub/i wyglądu, silna potrzebna kontroli, pojawiający się lęk w odpowiedzi na sytuacje niezgodne z wcześniej ustalonymi oczekiwaniami, regulowanie swoich stanów emocjonalnych jedzeniem, bądź jego brakiem oraz dostawaniem otoczenia, umożliwiając dalszą realizację patologicznych zachowań żywieniowych.
Do głównych zaburzeń odżywiania u nastolatków należy:
Anoreksja – jest to choroba związana ze zniekształconym odbiorem własnego ciała. Osoby chore na anoreksję intencjonalnie redukują podaż kaloryczną w ciągu dnia w celu zmniejszenia, bądź utrzymania niskiej masy ciała. Zaburzenie to może prowadzić do bardzo niebezpiecznych konsekwencji, w tym do śmierci.
Bulimia – jest to choroba charakteryzująca się nawracającymi epizodami przejadania się oraz wydalania nadprogramowego pokarmu poprzez wywoływanie wymiotów, wykonywanie nadmiernych ćwiczeń, stosowanie środków przeczyszczających. Do konsekwencji bulimii należą przede wszystkim dolegliwości ze strony układu pokarmowego, nefrologicznego oraz pogorszenie się stanu uzębienia.
Ortoreksja – jest to zaburzenie polegające na silnej koncentracji wokół zdrowego stylu życia. Osoby zmagające się z ortoreksją znacznie ograniczają grupy pokarmów, jakie spożywają. Zjedzenie „zakazanych” pokarmów może powodować u tych osób silny lęk. Osoby te są przekonane, iż ich sposób odżywiania jest prawidłowy i wzorcowy. W rzeczywistości są narażone na niedobory pokarmowe.
Przejadanie się związane z innymi czynnikami psychologicznymi – np. w odpowiedzi na stres. Może prowadzić do otyłości.
Wymioty związane z innymi czynnikami psychologicznymi – również w odpowiedzi na trudne emocje. Może prowadzić do zaburzeń układu pokarmowego oraz pogorszenia stanu uzębienia.
Nabywanie zaburzeń odżywiania jest bardzo długim, często wieloletnim procesem. W wielu przypadkach pierwsze relacje niemowlaka z opiekunem podczas karmienia mogą już wpływać na powstanie predyspozycji do zaburzeń odżywania. Niekiedy trudne sytuacje w domu mogą wpłynąć na ich rozwój. Nie można zapomnieć również o indywidualnych właściwościach dziecka. Niektóre cechy jego charakteru np. wysoka ambicja, nieustępliwość oraz dążenie do perfekcji zwiększają prawdopodobieństwo ich wystąpienia. Dodatkowo warto pamiętać o panującym kulcie nieosiągalnych standardów piękna w popkulturze. Niestety obecnie posiadanie bardzo szczupłej sylwetki kojarzone jest z sukcesem życiowym. W obliczu niepewności, jakie może przeżywać nastolatek w trakcie dorastania związanych ze swoim ciałem, przekaz medialny może dodatkowo spowodować pogłębienie się tych trudności. Wszystkie te czynniki mogą (nie muszą) wpływać na rozwój zaburzeń odżywiania u nastolatka. Podstawowym pytaniem, jakie można postawić w tej sytuacji jest: „Co jako rodzic mogę tym wszystkim zrobić?”.
Po pierwsze zauważyć problem, jeżeli taki zaistniał. Poniżej przedstawiłam kilka charakterystycznych zachowań, które może wykazywać nastolatek borykającymi się z takimi problemami:
- Sygnalizowanie o swoim niezadowoleniu z ciała/częściami ciała – czasem nastolatek może nam po prostu powiedzieć o swoim niezadowoleniu z danego obszaru ciała. Może wówczas również proponować zastosowanie jakiś zabiegów estetycznych, diet, ćwiczeń w celu redukcji spostrzeganego problemu. Jako rodzic warto wówczas przeprowadzić szczerą rozmowę z dzieckiem. Ważne, by nie zbagatelizować jego problemów.
- Unikanie jedzenia w towarzystwie – zarówno przy rodzinnym stole jak i ze znajomymi.
- Unikanie kontaktów społecznych – są różne powody przez które nastolatek może mieć potrzeby izolacji. Jedną z nich może być lęk przed spożywaniem pokarmu w towarzystwie, bądź przed oceną otoczenia. Mogą być również inne powody, takie jak dokuczanie ze strony rówieśników.
- Spadek masy ciała – on również może być spowodowany różnymi czynnikami jak na przykład stres, czy nawet jakaś choroba somatyczna. Kiedy widzimy wysoki spadek masy ciała lub/i u dziewczyn zatrzymanie miesiączki należy skontaktować się z lekarzem.
- Częste patrzenie w lustro i kontrolowanie swojej masy ciała. Ciekawość oraz poznawanie swojego ciała jest czymś zupełnie naturalnym. Jednakże kiedy towarzyszy temu ciągła kontrola masy ciała (ważenie się codziennie) powinien być to dla rodzica wyraźny sygnał do interwencji.
- Nadmierna kontrola spożywanego jedzenia. Świadomość żywieniowa jest ważną wiedzą dla każdego człowieka. Jednakże nadmierne liczenie kalorii i ilości spożywanego pokarmu oraz kontrolowanie domowników w kuchni, by oby na pewno nie dorzucili dodatkowej porcji tuczącego składnika do potraw powinno być alarmujące.
- Każda zmiana zachowań żywieniowych. Czasami ona może być spowodowana chęcią zdrowszego odżywiania się. Nie ma nic w tym złego. Jednakże jeżeli osoba zaczyna coraz bardziej wybiórczo podchodzić do jedzenia, zaczyna stosować to coraz bardziej restrykcyjne diety, należy się temu przyjrzeć.
- Jedzenie bardzo wolno, każdego kęsa. Może być spowodowane jakimiś nieprawidłowościami ze strony ciała, np. ból zęba, czy zaburzenia układu pokarmowego. Jednakże jest to jeden z charakterystycznych zachowań dla osoby z zaburzeniami żywienia.
- Kupowanie oraz zjadanie bardzo dużej ilości słodyczy i innej przetworzonej żywności. Nadmierne jedzenie również powinno być skontrolowane przez rodzica, bo może dziecko „zajada” trudne dla niego emocje.
- Intensywne oraz wycieńczające ćwiczenia. Aktywność fizyczna jest zalecana osobom w każdym wieku. Jednak jeżeli jest jej za dużo i jest wykonywana mimo ogólnego wycieczenia, warto jest porozmawiać z nastolatkiem na ten temat.
Kiedy zauważymy, jakieś nieprawidłowości oprócz rozmowy ze swoim dzieckiem warto jest skonsultować się ze specjalistą, np. lekarzem, psychologiem, psychodietetykiem, psychoterapeutą.
Autor:
Natalia Krymow – studentka Psychologii, członek stowarzyszenia
Redakcja Katarzyna Lisowska
